گیربکس چیست؟
گیربکس در لغت نامه زبان فارسی به معنی جعبه دنده می باشد اما در اصطلاح، یکی از ابزارهای سیستم انتقال قدرت است که میان موتور (تولید کننده توان) و مصرف کننده توان (مانند دستگاه میکسر، تیکنر و غیره) قرار می گیرد. وظیفه اصلی گیربکس، ایجاد تغییر در سرعت دوران و گشتاور مورد نیاز جهت استفاده در بخش های مختلف صنعتی است.
گیربکس صنعتی چیست؟
گیربکس صنعتی، یک دستگاه مکانیکی کاربردی است که برای تغییر قدرت و سرعت موتور استفاده می شود. این دستگاه با انتقال و تبدیل گشتاور و توان، باعث می شود که موتور بتواند با سرعت مناسب و قدرت کافی کار کند. گیربکس صنعتی از چند عدد چرخ دنده تشکیل شده که به هم متصل اند و نقش مهمی در عملکرد گیربکس ها دارند.
گیربکس صنعتی به زبان ساده ابزاری است که به منظور انتقال و افزایش قدرت و یا جهت تنظیم قدرت مورد نیاز دستگاههای صنعتی از طریق کاهش یا افزایش نیروی گشتاور موتور مورد استفاده قرار میگیرد. با افزایش سرعت، گشتاور کم میشود و با کاهش سرعت، گشتاور زیاد میشود. همچنین به منظور تغییر جهت دوران نیز میتوان از آن استفاده کرد. به عبارت دیگر مأموریت گیربکس صنعتی، گرفتن قدرت از منبع آن (الکتروموتور) و انتقال این قدرت به میزان مورد نیاز به مصرف کننده قدرت است. انواع گیربکس صنعتی برای مصارف متعددی مورد استفاده قرار میگیرند. از جمله در صنایع دفاعی، غذایی، شیمیایی، مس، فولاد، سیمان، نفت، گاز، پتروشیمی، کاشی و سرامیک و غیره. همچنین از گیربکسهای صنعتی در آسانسورها، جرثقیل، قرقرهها و اهرمها نیز استفاده میشود.
اجزای گیربکس صنعتی
چرخ دنده ها
اولین و شاید مهم ترین جزء تشکیل دهنده گیربکس صنعتی، چرخ دنده ها هستند. این اجزا نقش مهمی در انتقال نیرو و تغییر سرعت و گشتاور دارند. این چرخ دنده ها به انواع مختلفی تقسیم می شوند که شامل چرخ دنده ساده، چرخ دنده مارپیچ، چرخ دنده مخروطی و چرخ دنده حلزونی می شود.
شفت گیربکس
شفت، قسمت دیگری در گیربکس های صنعتی است. گیربکس های صنعتی معمولا دو شفت ورودی و خروجی دارند. شفت ورودی، نیرو را از یک محرک اصلی مثل الکتروموتور دریافت می کند و شفت خروجی نیرو را به یک قطعه محرک دیگر می رساند.
شفت های ورودی و خروجی از جنس فولاد اند و مقاومت بالایی دارند. البته ممکن است گیربکس صنعتی دارای یک شفت میانی هم باشد که نیرو را بین چرخ دنده ها رد و بدل می کند. بطور کلی، شفت گیربکس به دو صورت هالوشفت و سالیدشفت وجود دارد.

بدنه گیربکس
بدنه گیربکس (پوسته گیربکس) از تمامی قسمت های داخلی گیربکس در برابر آلودگی و فشار محافظت می کند. بدنه گیربکس از یکسری دنده های بزرگ و کوچک تشکیل شده که در برابر شرایط مختلف آب وهوایی مقاوم اند و به ندرت آسیب می بینند.
بلبرینگ
بلبرینگ ها اجزا دیگری در گیربکس های صنعتی می باشند. بین اجزای متحرک گیربکس صنعتی، نوعی اصطکاک ایجاد می شود که بلبرینگ ها وظیفه کاهش این اصطکاک را برعهده دارند.
بلبرینگ ها معمولا برای بارهای سبک و متوسط کاربرد دارند، در حالیکه برای شرایط سخت و بارهای سنگین، معمولا از رولبرینگ ها استفاده می شود.
کاسه نمد
کاسه نمد یک سیستم است که از نشت روغن و ورود گرد و غبار به گیربکس جلوگیری می کند. کاسه نمد، در برابر حرارت و فشار مقاوم است و نقش مهمی درعملکرد صحیح گیربکس صنعتی دارند.
انواع گیربکس صنعتی
گیربکس صنعتی کاهنده
گیربکسهای صنعتی کاهنده بین موتور و متحرک قرار میگیرند و با کاهش دور الکتروموتور، گشتاور و دور خروجی مورد نیاز را تامین میکنند. در خروجی این نوع از گیربکسهای صنعتی سرعت کم و قدرت بالا را مشاهده میکنیم.
گیربکس صنعتی افزاینده
گیربکسهای صنعتی افزاینده همانند گیربکسهای کاهنده بین موتور و متحرک قرار میگیرد اما در این نوع از گیربکسها با افزایش دور الکتروموتور، گشتاور و دور خروجی مورد نیاز تامین میشود که عموما قدرت کمتر و سرعت بیشتری را در پی خواهد داشت. در برخی از صنایع بخصوص صنایع نیروگاهی و صنایع پالایشگاهی و صنایع پتروشیمی نیاز به گیربکس صنعتی با دور بالا است که در این موارد از این نوع از گیربکسهای صنعتی استفاده میشود.

همچنین گیربکسهای صنعتی بر اساس نحوه قرارگیری دندهها نیز به ۴ نوع گیربکسهای هلیکال، گیربکسهای حلزونی، گیربکسهای خورشیدی و گیربکسهای صنعتی خاص تقسیم بندی میشوند که در ادامه به آنها میپردازیم. گیربکس صنعتی هلیکال و گیربکس صنعتی حلزونی عموماً نسبت تبدیلهای معینی دارند و برای رسیدن به نسبت تبدیلهای بالاتر (دور کمتر) میتوان دو گیربکس صنعتی را باهم کوپل کرد که این کار در گیربکس خورشیدی با تعویض نسبت بین طبقات و یا افزودن طبقه برای رسیدن به نسبت دور دلخواه انجام میشود.
کاربرد گیربکس صنعتی
صنایع فولاد صنایع سیمان صنایع نئوپان سازی صنایع پتروشیمی صنایع مس صنعت نورد فولاد دستگاههای انتقال مواد در معادن دستگاههای انتقال مواد کورههای ذوب پرسهای سنگین چرثقیلهای بزرگ جهت تامین گشتاور مورد نیاز پمپهای هیدرولیکی غول پیکر انواع اسیابهای موجود در معادن روی و مس آسیابهای بالمیل


